Το Κράτος των Λίγων
Στο άρθρο αυτό, που δημοσιεύτηκε στην
αμερικανική έκδοση του περιδικού Foreign Affairs, Νοέμβριος/Δεκέμβριος
2014, σσ. 139-146, δίνω την δική μου ερμηνεία για την κατάρρευση της
Ελλάδας. Κατά τη γνώμη μου το πρόβλημα δεν ήταν στενά οικονομικό αλλά
κυρίως πολιτικό. Η κατάρρευση των θεσμών στην Ελλάδα ήταν αποτέλεσμα της
πολιτικής και οικονομικής ανισότητας που οξύνθηκε τα τελευταία είκοσι
χρόνια. Υποστηρίζω ότι δημιουργήθηκε στην Ελλάδα, μέσω της ιδιοκτησίας
των ΜΜΕ, μια μικρή στην πράξη ολιγαρχία, που κυριάρχησε στην πολιτική
και οικονομική ζωή. Η δράση της διέφθειρε και δηλητηρίασε την πολιττκή
ζωή, διέβρωσε τα πολιτικά κόμματα και οδήγησε στην κατάρρευση της
εμπιστοσύνης των πολιτών προς την πολιτική στο σύνολό της. Η άνοδος της
διάχυτης διαφθοράς ήταν ένα από τα αποτελέσματα της κατάστασης αυτής και
της κατάρρευσης της εμπιστοσύνης προς τους θεσμούς. Παράλληλα το
υπάρχον καθεστώς ωφέλησε και στηρίχθηκε από καλά οργανωμένες
επαγγελματικές ομάδες, π.χ. δικηγόρους, γιατρούς, μηχανικούς, και τα
συνδικάτα των δημοσίων επιχειρήσεων κοινής ωφέλειας, που κατά βάση (ως
ομάδα, όχι ο καθένας ατομικά) ωφελήθηκαν από την διασπάθιση του δημοσίου
χρήματος από τα κόμματα, είτε με μεγαλύτερες συντάξεις, είτε με άλλα
προνόμια και προστατευτισμό. Φυσικά η αναδιανομή αυτή του εθνικού
πλούτου έβλαψε το 90% που παρέμεινε απ' έξω από τις παραπάνω
διευθετήσεις. Τα κοινά συμφέρονται ολιγαρχών και ισχυρών επαγγελματικών
ομάδων, που ακόμα επηρεάζουν καθοριστικά τα μεγάλα κόμματα, εμπόδιζουν
ακόμα τις μεταρρυθμίσεις και εμποδίζουν κυρίως την λήψη μέτρων τόσο της
ισότητας ευκαιριών για την επιχειρηματικότητα αλλά και για την
αποκατάσταση της κοινωνικής δικαιοσύνης, π.χ. την στήριξη των ανέργων
και των ιατρικά ανασφάλιστων. Οι ισχυρές αυτές ομάδες προτιμούν να έχουν
μεγαλύτερο κομμάτι μια συρρικνούμενης πίτας, παρά να αφήσουν την πίτα
να μεγαλώσει. Το συμπέρασμά μου είναι ότι το κυριότερο πρόβλημα στην
Ελλάδα σήμερα δεν είναι η οικονομική ανάπτυξη, αλλά η πολιτική και
οικονομική ανισότητα, η οποία είναι ένας από τους κύριους λόγους που
συνειδητά εμποδίζουν την οικονομική ανάπτυξη.
[Απόδοση στα ελληνικά Π.Ε.]
Μόλις πριν λίγα χρόνια η Ελλάδα βρέθηκε πολύ κοντά στην χρεοκοπία και
την έξοδο από την Ευρωζώνη. Σήμερα, χάρη στη μεγαλύτερη διάσωση
κυρίαρχου κράτους στην ιστορία, η ελληνική οικονομία δείνχει νέα σημεία
ζωής. Αφού εξασφάλισε δεσμεύσεις ότι η Αθήνα θα εφαρμόσει δραστικά μέτρα
λιτότητας, η ‘τρόικα’ – δηλαδή η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, η
Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο – παρείχε στην
Ελλάδα δεκάδες δισεκατομύρια ευρώ σε δάνεια έκτακτης ανάγκης. Σύμφωνα με
πολλούς διεθνείς επενδυτές και Ευρωπαίους αξιωματούχους τα δάνεια αυτά
πέτυχαν τον σκοπό τους. Αν εξαιρέσουμε το κόστος ανακεφαλαιοποίησης των
τραπεζών, το έλλειμμα της Ελλάδας βρέθηκε περίπου στο 2 τοις εκατό τον
περασμένο χρόνο, ενώ το 2009 ήταν σχεδόν στο 16 τοις εκατό.
Την περασμένο χρόνο επίσης η Ελλάδα βρέθηκε με πλεόνασμα τρεχουσών
συναλλαγών για πρώτη φορά για πάνω από τρεις δεκαετίες. Και τον
περασμένο Απρίλιο επέστρεψε στις διεθνείς αγορές από τις οποίες είχε
αποκλειστεί για τέσσερα χρόνια, εκδίδοντας πενταετή ομόλογα 3
δισεκατομυρίων ευρώ, με σχετικά χαμηλό επιτόκιο – μόνο 4.95 τοις εκατό
(η ζήτηση ξεπέρασε τα 20 δισεκατομμύρια ευρώ). Τον Αύγουστο, η Moody’s
Investors Service αναβάθμισε την πιστοληπτική ικανότητα της Ελλάδας κατά
δύο βαθμίδες.
Παρόλαυτά, η πρόσφατη επαναφορά της Ελλάδας κρύβει βαθιά δομικά
προβλήματα. Για να ισοσκελίσει τα βιβλία της η Αθήνα επέβαλε
εξοντωτικούς φόρους στις μεσαίες τάξεις και προχώρησε σε βαθειές
περικοπές σε μισθούς του δημοσίου, συντάξεις και ιατρικές δαπάνες. Ενώ
όμως οι απλοί πολίτες υπέφεραν κάτω από το βάρος της λιτότητας η
κυβέρνηση δίστασε να προχωρήσει σε σοβαρές μεταρρυθμίσεις: η ελληνική
οικονομί παραμένει μια από τις λιγότερο ανοικτές της Ευρώπης και ως
αποτέλεσμα μια από τις λιγότερο ανταγωνιστικές. Είναι ταυτόχρονα και
μια από τις πιο άνισες.
