η βάρβαρη εξουσία

              

που ανήκει το Πολυτεχνείο?

Γεράσιμος Λυκιαρδόπουλος, περιοδικό Σημειώσεις, 26-11-1974

η Έγκελεντ και η Σοφία

43 χρόνια μετά

δεν ξεχνάμε

τιμάμε

εμπνεόμαστε

Το αγόρι και η πόρτα

Εκεί που έπεσε
είναι μια κόκκινη λίμνη,
ένα κόκκινο δέντρο,
ένα κόκκινο πουλί.

Σηκώθηκε όρθια
η πεσμένη καγκελόπορτα-
χιλιάδες άλογα.
Λαός καβαλίκεψε.
 

Κομνηνέ! - φωνάξαμε.
Γύρισε και μας κοίταξε
δε φορούσε επίδεσμο
ούτε στεφάνι.

Άσπρα άλογα, κόκκινα άλογα
και μαύρα, πιο μαύρα-
καλπασμός, - η ιστορία
Να προφτάσουμε.

Γιάννης Ρίτσος

"αναταραχή, θαυμάσια κατάσταση"

Οι 50 αποχρώσεις ενός graffiti

12 Μαρ. 2015

Δημήτρης Θεοδόσης

Φωτογραφίζω πάνω από 25 χρόνια  τα   graffiti  στους τοίχους  των πόλεων  της  Ελλάδας, αλλά και άλλων χωρών. Το αρχείο μου με το θέμα αυτό περιλαμβάνει χιλιάδες φωτογραφίες, ψηφιακής μορφής, slides και αρνητικά.. Από το υλικό αυτό έχουν εκδοθεί 3 φωτογραφικά λευκώματα επικεντρωμένα στο street art της Αθήνας.

Η εμπειρία μου από αυτά τα αστικά οδοιπορικά, πέρα από την αισθητική απόλαυση, είναι η αποδοχή μου εκ μέρους τους και η φιλική σχέση, με μερικούς  από τους καλλιτέχνες της πρώτης γενιάς, πράγμα καθόλου εύκολο για ανθρώπους μαθημένους στην αποφυγή της δημοσιότητας  και στην ριψοκίνδυνη δράση.
 
Στις συζητήσεις μας πάντα έβαζα τρία βασικά κριτήρια, που για εμένα  πρέπει να τηρεί κάποιος όταν βγαίνει να "χτυπήσει" ένα τοίχο. ΤΙ βάφει, ΠΟΥ το βάφει και ΓΙΑΤΙ το βάφει. Πάντα πίστευα και πιστεύω, ότι το θέμα της τέχνης είναι βασικά ιδεολογικό. Η καρδιά το μάτι  τα χέρια και ότι άλλο ακολουθούν.

Πολύς θόρυβος σηκώθηκε το τελευταίο διάστημα για το graffiti στο Πολυτεχνείο.
Ξεκίνησε από το διαδίκτυο, τον δυνάμωσαν  οι εφημερίδες και τα κανάλια και σε λίγο θα μπούν στο παιχνίδι οι ΠΑΕ, η εκκλησία και οι κυνηγετικοί σύλλογοι.

ΤΙ: Ασπρόμαυρες λουρίδες ατάκτως πεταμένες, χαοτικές δίνες, ατμόσφαιρα εγκλωβισμού και απελπισίας. Η αλήθεια είναι ότι η συγκεκριμένη απεικόνιση  δεν άρεσε σε πολύ κόσμο. Οι πιο πολλοί βλέπουν το κτίριο και αισθάνονται αμήχανα. Ολοι αυτοί πού τα τελευταία χρόνια βλέπουν τις ζωές τους να μαυρίζουν και δεν έκαναν τίποτα γι’ αυτό, νοιώθουν δυο φορές αμήχανα. Και οι πιο ‘’ψαγμένοι’’, αυτοί πού έβγαζαν selfie με τον Λουκάνικο στο graffiti του Ψυρρή, νοιώθουν πιο αμήχανοι από όλους. Μα εδώ δεν έχει χαϊλίκι, να βγάλουμε έστω μια φωτο να δείχνουμε το βράδυ στο  bar!

Σας έχω νέα. Πήγα στο απέναντι πεζοδρόμιο και κοίταγα κάμποση ώρα  με ένταση το θέμα. Στην αρχή τίποτα. Σιγά σιγά όμως, μέσα από τα μαυρόασπρα πλέγματα τα μάτια μου άρχισαν να βλέπουν πράγματα. Ανθρώπους να πέφτουν από κτίρια, άστεγους να αιωρούνται μέσα στους υπνοσάκους τους, χέρια, πολλά χέρια απλωμένα, Αμυγδαλέζες να  ίπτανται πάνω από το Ψυχικό  και άλλα πολλά πού δεν λέγονται. Και κάπου στην άκρη σε μια γωνιά  είδα τον εαυτό μου σκεφτικό και δύσθυμο.
 

Ναι, άμα δεν θέλεις να δείς, χίλιες ώρες θα κοιτάζεις.
 

παντεσπάνι-κατάρτιση-μπαταρίες στο τηλεκοντρόλ

καλά που ήρθε και ο Σταυράκης, να μας αποσαφηνίσει και το μήνυμα του Πολυτεχνείου..

ΔΙΑΔΩΣΤΕ

Έχουμε μια άρρωστη δημοκρατία και μια πληγωμένη κοινωνία. Πρέπει να επουλώσουμε τις πληγές μας. Να βρούμε τον δρόμο για μια καλύτερη ζωή. Να παραμερίσουμε αυτούς που χρεοκόπησαν τη χώρα αλλά να μην παραδοθούμε και σε αυτούς που θέλουν να μας γυρίσουν στο παρελθόν. Και ίσως αυτό να είναι το νεό μήνυμα του Πολυτεχνείου. Μια δημοκρατία χωρίς προστάτες. Μια δημοκρατία για τους πολλούς και όχι για τις συντεχνίες, τα συμφέροντα και τους κομματικούς μηχανισμούς.

15 Νοεμβρίου 2014

Σταύρος Θεοδωράκης

τόσα χρόνια εκπομπές στην τηλεόραση, σιγά μη του ξέφευγε του τσάκαλου το σημαινόμενο εκείνου του ηρωικού ξεσπάσματος των λίγων, γενναίων

 

στα σοβαρά τώρα..

ρε σεις τι 'ν' τούτος?!! 

κατάφερε και χώρεσε σε μια παράγραφο ένα κάρο καθεστωτικές μαλακίες!!

τύφλα να'χει ο Ρογκάκος!

το πρόβλημα της άρρωστης δημοκρατίας μας λέει, είναι ότι έχει προστάτες..

και ποιοι είναι αυτοί οι προστάτες κατά τον Σταύρο?...

οι συντεχνίες, τα συμφέροντα και οι κομματικοί μηχανισμοί...

οι εκλογές τη γλύτωσαν προς το παρόν..

έχω μια απορία ρε Σταυράκη..

τι παραπάνω θα έλεγες,

αν δεν σου είχαν πει να δηλώνεις "κεντρώος" και "ανεξάρτητος"

και δήλωνες "δεξιό τσουτσέκι μεγαλοεργολάβων"

τι καθεστωτικότερο θα υποστήριζες?

α, και κάτι άλλο...

κάτσε και διάβασε λίγο, ώστε να μπορείς και να διορθώνεις τον καλεσμένο σου, όταν πετάει ανιστόρητα τούβλα στον αέρα, του τύπου "η χούντα μας άφησε 0 χρέος" και σε κάνει ρεζίλι..

μνήμη χρυσαύγουλου

αφιερωμένο σε κάθε δεξιά γλίτσα που επιχειρεί να ξαναγράψει την Ιστορία

όπως κάποια υποψήφια του Κουμουτσάκου που κατάφερε κι έγινε διάσημη, γράφοντας ανιστόρητες μαλακίες που της μάθανε στην οννέδ για τους νεκρούς του Πολυτεχνείου 

Panagiotis Papachatzis

Φτάσαμε 41 χρόνια μετά και ακόμα κάποιοι διακινούν τον αστικό μύθο ότι στο Πολυτεχνείο δεν υπήρξαν νεκροί. Και όμως με βάση την εισαγγελική έρευνα Τσεβά τον Οκτώβρη του 1974 βεβαιώθηκαν 34 νεκροί. Η πλειοψηφία αυτών έπεσαν από ελεύθερους σκοπευτές στους γύρω δρόμους του Πολυτεχνείου 17 και 18 Νοεμβρίου. Ήταν μια προσπάθεια της Χούντας να αποτρέψει περισσότερους πολίτες να κατέβουν εκείνο το βράδυ στην περιοχή αλλά και να μην υπάρξουν αντιδράσεις και πορείες την επόμενη.

Από ένα τεύχος των Επίκαιρων του 1974, που είχε κρατήσει ο πατέρας μου και το έχω ακόμα μου έκανε εντύπωση, μεταξύ άλλων, η κατάθεση του συγγραφέα, Μίμη Τραιφόρου:

“Περί ώραν 2:15 της Κυριακής 18/11/1973 ευρισκόμουν εις το μπαλκόνι του σπιτιού μου επί της οδού Πατησίων και αντελήφθην έναν νεαρό άνδρα, ύψους περίπου 1,80 μ. με μακριά μαλλιά, να κατέρχεται την οδόν Στουρνάρη, ήσυχος και αδιάφορος. Καθώς είχεν φθάσει εις το μέσον της διασταυρώσεως των άνω οδών, φαίνεται ότι κάποιος από το Πολυτεχνείο του φώναξε κάτι, εγώ δεν άκουσα τίποτε, αλλά το συμπεραίνω, διότι τον είδα να επιταχύνη το βήμα του και στον τρίτο – τέταρτο βηματισμό του άκουσα δύο πυροβολισμούς. Εκ των υστέρων έμαθα ότι ο ανωτέρω αποβιώσας ωνομάζετο Μυρογιάννης, υιός θυρωρού, ο οποίος πήγαινε να επισκεφθή τον πατέρα του εις κάποιαν πολυκατοικίαν επί της οδού Γ΄ Σεπτεμβρίου. Ο πατέρας του επεσκέφθη την σύζυγόν μου, Σοφίαν Βέμπο, και της άφηκε μιαν φωτογραφίαν του νεκρού με αφιέρωσιν, εγώ έλειπα κατά την επίσκεψιν του ανωτέρω"

Αυτά τα λίγα. Γιατί την ημιμάθεια των φασιστοειδών την διαψεύδουν τα στοιχεία. #17Nov2014

κλίση επί ακροδεξιά

Ούτε Ψωμί, Ούτε Ελευθερία, Ούτε Παιδεία

15 Νοε. 2014

Γιάννης Μυλόπουλος

Η επέτειος της 17ης Νοέμβρη έχει συνδεθεί άρρηκτα με τη διεκδίκηση του οράματος για μια καλύτερη ζωή, όπως αυτό εκφράστηκε μέσα από το τρίπτυχο «Ψωμί, Παιδεία, Ελευθερία». Σαράντα ένα χρόνια μετά, το κεντρικό σύνθημα της εξέγερσης του Πολυτεχνείου φαντάζει πιο επίκαιρο παρά ποτέ. Κι αυτό γιατί είναι η πρώτη –ίσως- φορά που ο απολογισμός της επετείου όχι μόνο δεν καταγράφει πρόοδο σε κανέναν από τους τρεις παραπάνω στόχους, αλλά αντίθετα, αναδεικνύει μια άτακτη υποχώρηση κι ένα σοβαρό έλλειμμα και στους τρεις τομείς, ανάλογο με εκείνο με το οποίο συνδέθηκε, επί δικτατορίας, η εξέγερση του Πολυτεχνείου.

Η πρωτοφανής πολιτική της σκληρής, όσο και μονόπλευρης λιτότητας που επιβάλλουν τα μνημόνια δοκιμάζει τις αντοχές της ελληνικής κοινωνίας, που σήμερα πλέον βρίσκεται στη δυσάρεστη θέση να δίνει αγώνα επιβίωσης. Με το ένα τρίτο σχεδόν του ενεργού πληθυσμού να έχει χάσει τη δουλειά του, με τους μισούς και παραπάνω νέους να πλήττονται από την ανεργία και με τον υπόλοιπο πληθυσμό να βρίσκεται στο όριο της φτώχειας και να υφίσταται τις συνέπειες τόσο της ύφεσης της οικονομίας, όσο και της ληστρικής επιδρομής του κράτους, οι Έλληνες αισθανόμαστε πλέον τον τόπο μας να μη μας χωρά.

Το ίδιο όμως σκληρά δοκιμάζεται και η Παιδεία, όπως και το σύνολο του δημόσιου τομέα και του πάλαι ποτέ κοινωνικού κράτους, αφού πρώτα ενοχοποιήθηκαν εντέχνως από τις νεοφιλελεύθερες κυβερνήσεις. Με την Παιδεία ειδικότερα να υφίσταται μια άνευ προηγουμένου απαξίωση τόσο σε επίπεδο υλικής υποστήριξης από πλευράς του κράτους, καθώς περισσότερο από το 70% της δημόσιας χρηματοδότησης έχει περικοπεί, όσο όμως και σε επίπεδο ανθρώπινου δυναμικού, μετά τις απολύσεις χρήσιμου προσωπικού στην εκπαίδευση με τον κωδικό «διαθεσιμότητα». Έτσι, η Παιδεία, αντί να θεωρείται επένδυση για το μέλλον και να υποστηρίζεται κατά προτεραιότητα από την Πολιτεία, όπως συμβαίνει στην Ευρώπη και σε όλο τον πολιτισμένο κόσμο, στην καθ’ ημάς ανατολή αντιμετωπίζεται ως περιττή δαπάνη στον κρατικό προϋπολογισμό. Δυστυχώς, η πολιτεία δεν αντιλαμβάνεται ότι το κόστος του πλήγματος που υφίσταται σήμερα η Παιδεία θα είναι εξαιρετικά δύσκολα ανατάξιμο και δυσανάλογα μεγάλο σε σχέση με το όποιο, αμφισβητούμενο πάντως, πρόσκαιρο όφελος.

Και όλα αυτά γίνονται με την επίκληση αφενός μιας δυνάμει χρεοκοπίας της Ελλάδας και αφετέρου των διεθνών υποχρεώσεών μας να αποπληρώσουμε το χρέος. Όμως τα διεθνή στοιχεία διαψεύδουν τους κυβερνητικούς ισχυρισμούς και στα δύο ζητήματα. Διότι τι σόι χρεοκοπημένη χώρα είμαστε, όταν εν μέσω ύφεσης και με τη χώρα να πλήττεται από την πλέον βάναυση λιτότητα μαθαίνουμε, από διεθνείς και γι αυτό έγκυρες πηγές, πως αυξήθηκε ο εθνικός μας πλούτος κατά 8,5%; Και μάλιστα όταν γίνεται γνωστό διεθνώς ότι η αύξηση αυτή δεν αξιοποιήθηκε ούτε για την καταπολέμηση της ύφεσης, ούτε για την αντιμετώπιση της ανεργίας, αλλά και ούτε για την ανάταξη της Παιδείας και της Υγείας, αφού ενθηλακώθηκε, κατά αποκλειστικότητα, από μια οικονομική ολιγαρχία που αντιστοιχεί στο 1% του πληθυσμού και η οποία συμβαίνει να ελέγχει το 56,5% του εθνικού πλούτου της χώρας; Αλλά και όσον αφορά την αποπληρωμή του χρέους, τι συμπέρασμα να βγάλουν οι πολίτες για την αποτελεσματικότητα της ακολουθούμενης πολιτικής, όταν μετά από 5 χρόνια σκληρής λιτότητας σε βάρος τους, μαθαίνουν ότι το χρέος εκτινάχθηκε αντί να περιοριστεί;

Είναι λυπηρή η διαπίστωση ότι σε συνθήκες οικονομικής και πνευματικής στέρησης, μια γενιά, για πρώτη φορά μετά τη Μεταπολίτευση, αντιμετωπίζει την προοπτική να ζήσει χειρότερα από τη προηγούμενη και να έχει λιγότερες ευκαιρίες στη μόρφωση και μέσω αυτής και στην ανάπτυξη και την ευημερία. Κι είναι ακόμα πιο δυσάρεστη η διαπίστωση ότι η φτώχεια και η πνευματική ένδεια διαμορφώνουν συνθήκες ευνοϊκές για την ενίσχυση ολοκληρωτικών ιδεών και την εμφάνιση φασιστικών φαινομένων, που απειλούν το κεκτημένο της ελευθερίας και της δημοκρατίας.


Κι εδώ αρχίζουν τα χειρότερα: Προκειμένου η κυβέρνηση Σαμαρά – Βενιζέλου να κρύψει την αλήθεια και να προστατέψει την καταφανώς νεοφιλελεύθερη και αντικοινωνική πολιτική της από την εξαγριωμένη κοινωνία, επιστρατεύει τα ΜΑΤ και τους εισαγγελείς, φιμώνοντας τις διαμαρτυρίες, καταστέλλοντας τις αντιδράσεις και ποινικοποιώντας την αντίθετη γνώμη. Μετά το μαύρο της ΕΡΤ και τον έλεγχο των ΜΜΕ, το σοβαρότερο πλήγμα το οποίο δέχθηκε η Δημοκρατία και οι ελευθερίες στη χώρα μας από τη δικτατορία μέχρι σήμερα, συμβαίνει στις μέρες μας και λαμβάνει χώρα ενώπιόν μας. Και μάλιστα με τη συνέργεια πρυτάνεων, που αντί να υπηρετούν τα συμφέροντα της κοινωνίας και της ακαδημαϊκής τους κοινότητας, αποδέχτηκαν το ρόλο του... κυβερνητικού βραχίονα, σε μια επιχείρηση επιβολής του δόγματος «Νόμος και Τάξις».

Ζούμε μια από τις πλέον μαύρες σελίδες της ιστορίας μας. Η διαπίστωση ότι υποχωρήσαμε ως χώρα, ως οικονομία, ως κοινωνία, αλλά και ως πολιτισμός είναι θλιβερή, καθώς μαρτυρά τον... Συσσίφειο χαρακτήρα της προσπάθειας για βελτίωση της ζωής στην Ελλάδα. Ταυτόχρονα όμως η διαπίστωση των τεράστιων ελλειμμάτων σε κεφαλαιώδεις τομείς της σημερινής πραγματικότητας, όπως αυτών της Οικονομίας, του Κοινωνικού Κράτους και της Παιδείας, αλλά και εν τέλει και της ίδιας της Δημοκρατίας, δίνει το έναυσμα για το ξεκίνημα νέων αγώνων από την πλευρά της κοινωνίας, η οποία αντιλαμβάνεται πλέον επιτακτική την ανάγκη να πάρει τη ζωή που της κλέβουν και πάλι στα χέρια της.

Αυτό είναι το σημερινό μήνυμα της 17 Νοέμβρη κι αυτή η μεγάλη μας ευθύνη απέναντι στην ιστορία της πατρίδας μας...

πηγή: tvxs

μια φωτογραφία, χίλια χρόνια πίσω

ΚΙΟΝΟΜΠΑΤΣΟΚΡΑΝΑ

ένα γλαφυρό κράμα της αρχαίας με τη νέα ελλάδα του antonis_

το προλαμβάνειν εστί εξουσιάζειν

αυτό καναπέστο!

αυτοί μπροστά στην πύλη..

λιγόστεψαν και ασχήμυναν

έφυγε το χαμόγελο από τα πρόσωπα
κι εκείνη η λάμψη του ζωντανού και της ανυπακοής στο βλέμμα..

"είναι που περιμένει να ξεσφίξουν τα σαγόνια του"

Γ.Ρίτσος Ημερολόγιο μιας εβδομάδας του Πολυτεχνείου

(Μουσική: Νότης Μαυρουδής)

Το Ημερολόγιο μιας εβδομάδας του Πολυτεχνείου γράφτηκε από τον Γιάννη Ρίτσο τις ημέρες των γεγονότων της εξέγερσης του Πολυτεχνείου τον Νοέμβριο του 1973.

ΑΘΗΝΑ 16 Νοεμβρίου 1973
Ωραία παιδιά με τα μεγάλα μάτια σαν εκκλησίες χωρίς στασίδια
ωραία παιδιά δικά μας με τη μεγάλη θλίψη των ανδρείων
αψήφιστοι, όρθιοι στα Προπύλαια στον πέτρινο αέρα, έτοιμο χέρι, έτοιμο μάτι
πως μεγαλώνει το μπόι, το βήμα κι η παλάμη του ανθρώπου

17 Νοεμβρίου
Βαριά σιωπή διάτρητη απ΄τους πυροβολισμούς, πικρή πολιτεία,
αίμα, φωτιά, η πεσμένη πόρτα, ο καπνός, το ξύδι,
ποιός θα πει περιμένω μέσα απ το μέσα μαύρο.
Μικροί σχοινοβάτες με τα μεγάλα παπούτσια μ΄έναν επίδεσμο φωτιά στο κούτελο,
 κόκκινο σύρμα, κόκκινο πουλί και το μοναχικό σκυλί στ΄ αποκλεισμένα προάστια
 ενώ χαράζει η χλωμότερη μέρα πίσω απ΄τα καπνισμένα αγάλματα
κι ακούγεται ακόμη η τελευταία κραυγή διαλυμένη στις λεωφόρους
 πάνω απ΄τα τανκς  μέσα στους σκόρπιους  πυροβολισμούς..
Πως μπορείτε λοιπόν να κοιμάστε; πως μπορείτε λοιπόν να κοιμάστε;

ΚΑΛΑΜΟΣ  18 Νοεμβρίου
Ηλιόλουστη μέρα. Κάλαμος.
Η θάλασσα, σπουργίτια στον ελαιώνα
Κάλεσμα. Πρόκληση. Κάλλος. Μακρινή προδομένη μακαριότητα
α εσύ δραπέτη λιποτάκτη κρυμμένε ανάμεσα στ΄ αγάλματα, πίσω απ΄τ΄ αγάλματα
μέσα στ΄αγάλματα, αγάλματα κούφια χωρίς χέρια, χωρίς πέος, χωρίς αμπελόφυλλα
αρνήσου, αρνήσου, όχι να ξεχαστείς και να ξεχάσεις το δένδρο το πουλί το γαλάζιο
αμαρτία, αμαρτία, πως μπορείτε λοιπόν να κοιμάστε εσείς, ο ίδιος ο έρωτας
κι ο έρωτας αμαρτία, Ελένη, Μάρω, Ηλέκτρα, Δήμητρα, παιδιά μας, τα παιδιά μας
πόσες γενιές παιδιά μας σε αδιαίρετο χρόνο χωρίς χρόνο
στα στάχυα και στα σύρματα στη γραφομηχανή, στον τηλεβόα
έρωτές μας, παιδιά μας,σκοτωμένα παιδιά μας, έρωτές μας
Για τίποτε άλλο να μην έχουμε μάτια παρά μόνο για σας.  Τιποτ΄άλλο.
Ω! ανήμπορο ποίημα, ανήμπορο, ανήμπορο, ατελέσφορο
επάνω από δύο στίχους σταυρωμένους σταυρώνω τα χέρια και σωπαίνω
βράχος, το μέγα κόκκινο, δεύτερη πόρτα, πέμπτη πόρτα κι η δωδέκατη κλεισμένη
χτύπημα της γροθιάς στον τοίχο χτύπημα της πέτρας στην πέτρα
-μ΄ακούς;  άκουσέ με, εγώ σ΄ακούω,
δύο σιωπές κάνουν μια φωνή κι ένα μεγάλο τεντωμένο χέρι.

ΑΘΗΝΑ 19 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ
Με τους αγκώνες στηριγμένους στην ποίηση, με τα μάτια κλεισμένα στις παλάμες
ακούω τη φωτιά. Ανεβαίνει. Σκοτωμένοι επί τόπου μπροστά στο παράνομο μικρόφωνο
κι η φωνή τους ακόμα.. - Αδέρφια, αδέρφια, πάνω απ΄το αίμα τους, με το αίμα τους
πάνω από την  αγρυπνισμένη Αθήνα
Πως μπορείτε λοιπόν; Πως μπορείτε;

20 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ
Μάζεψαν τα οδοφράγματα, πλύναν τα αίματα, τα μισά παιδιά πήγαν σχολείο
οι γυναίκες βγήκαν για ψώνια, στη γωνιά ένα καμένο αυτοκίνητο
πλύναν τα ρούχα τ΄απλώσαν στις ταράτσες μυστικά-μυστικά μη φανούνε σαν άλλες σημαίες
κλειστά νοικοκυριά, το κρεμμύδι, η πατάτα, το λάδι
το αλάτι χυμένο στο δρόμο το ίδιο και τ΄αλεύρι,
μες στο ψυγείο το κόκκινο πουλί μ΄όλα του τα φτερά
Απ΄το θάνατο αρχίζουμε - έτσι έλεγε- απ΄το θάνατο αρχίζουμε πάλι
επάνω από τη μεγάλη γκρεμισμένη σκάλα
“τι να κάνουμε -είπε- να ξεχαστούμε; θα ξεχάσουμε πάλι;
Σκεπασμένοι στην τρύπια κουβέρτα ως πάνω στα μάτια
λίγο λίγο θα βγάλεις το ΄να πόδι δοκιμάζοντας τον αέρα τη σιωπή το σκοτάδι
αργότερα τα χέρια, τελευταίο το κεφάλι.
 Απέναντι η καρέκλα, τα τσιγάρα τα σπίρτα και το φως κολλημένο στον τοίχο
 μια τεράστια κίτρινη αφίσα
Ώρα μεγάλη! ώρα σκληρή! ώρα αδειασμένη απ΄την δειλή μακροθυμία των στίχων
εδώ ό,τι πια θα πει θα ΄ναι το αίμα
Ω! κακόφημη ζωή ληστεμένη

22 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ
Αργά που μεγαλώνει το μαχαίρι, αυτός που σιωπεί
δεν είναι που δεν έχει τίποτα να πει
δεν είναι τα δώδεκα καρφιά στον τοίχο,  η ακρίδα στο ποτήρι
είναι που περιμένει να ξεσφίξουν τα σαγόνια του

ΕΠΙΜΕΤΡΟ 

 

Το «Ημερολόγιο μιας εβδομάδας» του Πολυτεχνείου γράφτηκε από τον Γιάννη Ρίτσο τις ημέρες των γεγονότων της εξέγερσης του Πολυτεχνείου τον Νοέμβριο του 1973.

Η 15 Νοέμβρη θα βρει τον Ρίτσο στις πρώτες γραμμές της μεγάλης διαδήλωσης που ξεκίνησε από το Πολυτεχνείο και έφτασε ως την πλατεία Κλαυθμώνος. Η διαδήλωση θα διαλυθεί από την αστυνομία με βία με τον Ποιητή να μπλοκάρεται ανάμεσα στους φράχτες που έχει στήσει η αστυνομία αλλά δεν θα χτυπηθεί. Ίσως τον αναγνώρισαν και τον σεβάστηκαν. Διαφεύγει και βρίσκει καταφύγιο στα τότε γραφεία του εκδοτικού οίκου Κέδρος σε μια στοά (Πανεπιστημίου και Χαριλάου Τρικούπη). Το ίδιο βράδυ κλείνει η Πατησίων από διαδηλωτές.

Στις 16 Νοεμβρίου επισκέπτεται το σπίτι της Νανάς Καλιανέση όπου ακούν τον παράνομο ερασιτεχνικό σταθμό που έχει στηθεί στον ΕΜΠ των «Ελεύθερων αγωνιζόμενων φοιτητών, των ελεύθερων αγωνιζόμενων Ελλήνων.» Με ρίγη συγκίνησης συνεχίζει την ακρόαση στο σπίτι του, έχει ξεκινήσει η επίθεση στους συγκεντρωμένους με δακρυγόνα και έπειτα με σφαίρες.. κατεβαίνουν τα τανκς.. ένα από αυτά γκρεμίζει την πύλη.. παντού νεκροί και τραυματίες..

Ο Ποιητής με δάκρυα στα μάτια φεύγει για τον Κάλαμο.. εν θερμώ έχει ήδη ξεκινήσει το «Ημερολόγιο μιας εβδομάδας»..

Πηγές:

“Γιάννης Ρίτσος, Ένα σχεδίασμα βιογραφίας' της Αγγελικής Κώττη, Ελληνικά γράμματα (2009)

http://many-books.blogspot.com/ της Αγγελικής Κώττη

πηγή: ποιείν

αποζητώντας τη χαμένη ομαλότητα

σαν σήμερα πριν 40 χρόνια..

η βολική λήθη

Ο αγώνας τώρα δικαιώνεται (μέρος 2,5) : γερμανία 1948, αργεντινή 2001, ελλάδα 1974, ελλάδα 2013(?)

2012.11.23 

τέκι

Εδώ και ένα χρόνο τουλάχιστον είναι της μόδας στην ελλάδα να μιλάμε για τη δημοκρατία της βαιμάρης, βρίσκοντας διάφορες αναλογίες. Προσωπικά δεν μου αρέσει ιδιαίτερα όχι γιατί δεν υπάρχουν αναλογίες, αλλά διότι ξεχνώντας βολικά τις χαοτικές διαφορές τείνουμε να γενικεύουμε. Παρόλαυτά σήμερα θα προσπαθήσω να κάνω μια παρόμοια αναλογία και να συνδέσω τις χώρες και τις εποχές του τίτλου. Γιαυτό ξεκινώ με ένα disclaimer. Αν σας πείσει η αναλογία μου, μην την γενικεύσετε, διότι αυτή αφορά αυστηρά το γεγονός για το οποίο θα μιλήσω. Αυτό από μόνο του πιστεύω πως είναι αρκετά δηλωτικό.

Το θείο τραγί και η ιστορία της λήθης

Η ανάγκη για και οι λειτουργίες του αποδιοπομπαίο τράγου είναι μια καλά επεξηγημένη ιστορία από την αρχαιότητα οπότε δεν χρειάζεται να προσθέσω πολλά πράγματα εγώ. Παρότι οι άνθρωποι κουβαλάμε την ενοχή της γνώσης σε προσωπικό επίπεδο, οι κοινωνίες έχουν την τάση να την αποτινάσσουν γρήγορα, να την πετάνε στη γωνία και να συνεχίζουν προσποιούμενες πως είναι ξανά παρθένες. Δεν είμαι χριστιανός για να χρειάζομαι προπατορικό αμάρτημα, όμως μου αρέσει να θυμάμαι, διότι οι εμπειρίες είναι από τα ελάχιστα ωραία πράγματα που γίνονται καλύτερα όσο μεγαλώνεις.

Το 1946-48 μεγάλο μέρος της γερμανίας είναι ισοπεδωμένο. Το σοκ του πληθυσμού είναι ακόμα νωπό, πολλοί άντρες βρίσκονται σε στρατόπεδα συγκέντρωσης και οι νικητές του πολέμου δεν έχουν αποφασίσει ακόμα τι θα κάνουν με την κατακτημένη χώρα. Στις ΗΠΑ μόλις τείνει να κερδίσει η άποψη ότι η γερμανία πρέπει να παραμείνει ένα βιομηχανικά ανεπτυγμένο προτεκτοράτο σε αντίθεση με την άλλη άποψη που ήθελε τη γερμανία να γίνει ένα βουκολικό κράτος με ελάχιστες δυνατότητες βιομηχανικής παραγωγής. Κι αυτή η άποψη τείνει να κερδίσει ταυτόχρονα με την άποψη ότι οι σοβιετικοί είναι ο νέος εχθρός που πρέπει να περιοριστεί, μια άποψη που ενστερνίστηκαν οι επίγονοι του ρούσβελτ, ο οποίος δεν θεωρούσε τους σοβιετικούς ιδιαίτερη απειλή. Εδώ γύρω λοιπόν αρχίζει να διαμορφώνεται μια νέα αφήγηση. Ο ναζισμός ήταν μια σατανική ιδεολογία, οι γερμανοί δεν είναι σατανικοί, άρα δεν μπορούν να είναι και ναζιστές. Οι ηττημένη ιδεολογία, άχρηστη πια φορτώνεται όλο το βάρος των “ελαττωμάτων” της “φυλής” στην καμπούρα της και στέλνεται έξω από την πόλη.

Ξεκινάει λοιπόν μια έντονη προσπάθεια αποναζιστικοποίησης που βασικό στόχο έχει να ξεπλύνει τη γερμανική κοινωνία από τον σατανικό ναζισμό που την παρέσυρε. Μόνο που φυσικά δεν μπορείς να αλλάξεις λαό και να φέρεις έναν άλλο στη θέση του, ή -για να το θέσω με τα λόγια του αντενάουερ- “δεν μπορείς να πετάξεις τα βρομόνερα πριν βρεις καθαρά, οπότε η αποναζιστικοποίηση αποτελείται κυρίως από την απάλειψη του τίτλου και μια αδιόρατη ενοχή που όμως σκεπάζεται από ένα ταμπού, λίγο σαν να μιλάμε για διάρροια στη μέση ενός οικογενειακού τραπεζιού. Δεν είναι τυχαίο που όταν μέρος της επόμενης γενιάς αποφάσισε να συγκρουστεί και να αντιμετωπίσει αυτή την υποκρισία της προηγούμενης, αντιμετωπίστηκε με απίστευτη σκληρότητα.

Εδώ πολυτεχνείο

Είμαι παιδί του πασόκ και μεγάλωσα στη μέση ακριβώς του μύθου του πολυτεχνείου. Με τις σχολικές γιορτές, τη φωνή της δαμανάκη, τα τραγούδια, ολόκληρη οικοσκευή. Κι ακόμα καλύτερα. Το γεγονός πως υπήρχαν και διάφοροι καθηγητές στο σχολείο που αντιμετώπιζαν το πολυτεχνείο ακριβώς σαν να μιλάς για σκατά στο οικογενειακό τραπέζι, λειτουργούσε ακόμα πιο μυθικά. Οι εχθροί του πολυτεχνείου δεν είναι κάπου εκεί πίσω στο παρελθόν ηττημένοι. Οι εχθροί του πολυτεχνείου ήταν ακόμα γύρω σου.

Έτσι χρειάστηκε να περάσουν πολλά χρόνια μέχρι να συνειδητοποιήσω το ένοχο μυστικό που η γιορτή του πολυτεχνείου ήθελε να κρύψει. Άρχισα να το βρίσκω σε αντιδραστικούς σαν τον ραφαηλίδη, σε αποστροφές τρελών σαν τον θοδωράκη, σε πίκρα για αυτούς που καπηλεύονται τη μνήμη του. Και ξαφνικά το έβλεπες παντού, σαν κάτι που άπαξ και το είδες σου φαίνεται αδύνατο να ήταν κρυμμένο τόσα χρόνια. Το πολυτεχνείο εφευρέθηκε ως μύθος προκειμένου μέσα του να ξεπλυθεί μια ολόκληρη κοινωνία από την ενοχή της για την ανοχή της προς την 7ετία της χούντας. Αυτοί που καπηλεύονταν το πολυτεχνείο, δεν ήταν διάφοροι επιτήδειοι που πήδηξαν στο τρένο σαν λαθρεπιβάτες, ήταν μια ολόκληρη κοινωνία που στα πρόσωπα αυτών των επιτήδειων έβλεπε τους τύπους που μιλάνε για σκατά στο οικογενειακό τραπέζι.

Κομμένες οι μαλακίες, η ελληνική κοινωνία δεν αντιστάθηκε στη χούντα. Αρκετοί ίσως να μην τη συμπαθούσαν, αλλά με τον τρόπο που δεν συμπαθείς έναν ακροδεξιό μπάρμπα που προσπαθεί να μιλήσει για τους εβραίους που σταύρωσαν τον χριστό στο οικογενειακό τραπέζι. Φύλλο δεν κουνήθηκε αν εξαιρέσεις τους συνήθεις τρελούς ή αριστερούς που αντιστέκονταν. Είτε γιατί η χούντα τους κυνηγούσε καθώς τους θεωρούσε τον υπ’αρ. 1 κίνδυνο για την ελληνική κοινωνία, είτε γιατί οι ίδιοι έφαγαν την πετριά και αποφάσισαν να αναλάβουν την ευθύνη να μιλήσουν για μια κοινωνία που σιωπούσε. Το πολυτεχνείο ήταν και το ίδιο μια φωτοβολίδα 300 προβοκατόρων ακριβώς όπως έλεγε και η ανακοίνωση του κκε. Εντάξει δεν ήταν 300, ήταν 1000 ή 2000 αλλά thats all folks. Μια ηρωική φωτοβολίδα μαζί με μερικές ακόμα διάσπαρτες σε 7 χρόνια σκότους. 

Και ξαφνικά καθώς η χούντα κατέρρευσε λόγω κύπρου, ήρθε το πολυτεχνείο να καλύψει το τεράστιο κενό. Η περιβόητη αποχουντοποίηση έγινε περισσότερο από τη 17Ν παρά από την ίδια την κοινωνία ή το κράτος. Κάτι σαν την αποναζιστικοποίηση ένα πράγμα, αν όλοι είμασταν αντιστασιακοί στη χούντα, τότε δεν υπάρχει λόγος για αποχουντοποίηση. Κι από εδώ παν κι οι άλλοι. 

Στα χρόνια της νεοφιλελεύθερης χολέρας

Δεν θα ασχοληθώ με την αργεντινή γιατί τα έχω γράψει πολλές φορές με τελευταία στο προηγούμενο επεισόδιο. Και θα ασχοληθώ κατευθείαν με αυτό που καταλαβαίνω πως αποτελεί τη νέα αφήγηση της ελληνικής κοινωνίας όπως μάλλον δείχνει πως αποκρυσταλλώνεται. Την έχω γράψει και παλιότερα περισσότερο αστειευόμενος αλλά τελικά τα αστεία μερικές φορές είναι πολύ πετυχημένα. Η αφήγηση λοιπόν θα είναι λίγο πολύ η εξής:

Η ελλάδα στέναζε επί μια δεκαετία υπό τον ζυγό της νεοφιλελεύθερης λαίλαπας και η ελληνική κοινωνία έσφιγγε τα δόντια και το ζωνάρι την ώρα που μια χούφτα ανθρώπων πλούτιζε σε βάρος της. Υπήρχαν φυσικά μερικοί παραστρατημένοι που θαμπώθηκαν από τη λάμψη του iphone, του γιουρο και των ολυμπιακών, αλλά αυτοί δεν ήταν η πλειοψηφία η οποία αντιστεκόταν και περίμενε καρτερικά την απελευθέρωση. Οι πυρήνες της φωτιάς θα θεωρηθούν ως οι πρώτοι θύλακες αντίστασης και ο δεκέμβρης του 2008 θα είναι το νέο πολυτεχνείο.

Σε αυτή την αφήγηση -όπως και στις υπόλοιπες παραπάνω- όλοι οι καλοί χωράνε. Όλοι θα μπορούν να ταυτιστούν με τον λαό που αγωνίζεται, διότι κανείς δεν άνηκε στην κακή τάξη που πλούτιζε. Αυτή θα παραμείνει ένα φάντασμα χωρίς κοινωνικό περιεχόμενο όπως οι φιλοχουντικοί και οι ναζί μετά τον πόλεμο. Και η ταβερνιάρισσα στην ύδρα θα παραμείνει ως μια ηρωική μορφή αντίστασης των τοπικών κοινωνιών απέναντι σ’ ένα ανάλγητο κράτος που είχαν σφετεριστεί οι νεοφιλελεύθεροι.

Μέσα εκεί ακόμα και οι φαρμακοποιοί είναι μια τάξη που αγωνίζεται για επιβίωση απέναντι στη νεοφιλελεύθερη λαίλαπα, όπως μου έγραψε πρόσφατα ένας ευφάνταστος αλλά γνήσιος αγωνιστής σχολιαστής.

Οκ μην τα πάρετε όλα αυτά τοις μετρητοίς, εγώ προσπαθώ να σας δώσω τη γενική αφήγηση, οι επιμέρους λεπτομέρειες και οι βαριάντες πάνω στο ίδιο θέμα θα είναι δεκάδες. Άλλες χοντροκομμένες σαν την παραπάνω περιγραφή, άλλες πιο εκλεπτυσμένες και για υποψήφιους διδάκτορες.

Και γιατί αυτό είναι πρόβλημα μωρή κακιασμένη?

Τίποτα δεν είναι κακό. Στα πλαίσια που οι κοινωνίες συνεχίζουν να πορεύονται, οι ζωές των παλιών γενιών τελειώνουν και νέες παίρνουν τη θέση τους οι αφηγήσεις είναι σημαντικό πράγμα για τη λειτουργία των κοινωνιών. Και σπάνια υπάρχουν πραγματικά κακές αφηγήσεις, διότι οι περισσότερες ξεκίνησαν ως επιτυχημένες την καριέρα τους. Το μόνο αγκαθάκι σε αυτό, είναι το κεντρικό ερώτημα που θέτω τόσα χρόνια, παροτρύνοντας τους άλλους να ξεχάσουν τις λεπτομέρειες, τα πακέτα, το χρέος και τις οικονομικές παραμέτρους. Διότι το μόνο αγκαθάκι, είναι να ορίσουμε ως κοινωνία το πως θέλουμε να ζούμε. Το πως αντιμετωπίζουμε το παρελθόν μας και πως ορίζουμε τους εαυτούς μας στο σήμερα.

Η παραπάνω αφήγηση λοιπόν έχει ένα βασικό πρόβλημα. Αφού κανείς από το 99% δεν ήθελε αυτά που συνέβαιναν, τότε δεν υπάρχει λόγος να αλλάξει και τίποτα πέρα από το να φάμε αυτό το 1%.

Φυσικά το τελετουργικό φάγωμα του 1% είναι όχι μόνο απαραίτητο για τεχνικούς, αλλά επιβεβλημένο για ηθικούς λόγους και λόγους παραδειγματισμού και ισότητας, όμως σύντομα αυτή η γραμμή λογικής φτάνει στο τέρμα της. Αφού δεν φταίει κανείς άλλος, τότε όλοι δικαιούνται να ζητούν την επιστροφή στην “κανονικότητα” όπως τη θεωρεί ο καθένας. Δηλαδή την επιστροφή στη δεκαετία του νεοφιλελεύθερου ζυγού, ή των ανέμελων 90ς του παπαθεμελή. Μόνο που αυτό είναι αδύνατο να το τάξει οποιαδήποτε κυβέρνηση. Κι εκεί θα αρχίσουν οι ρωγμές. Εκεί θα αρχίσουν να σπάνε οι κοινωνικές συμμαχίες, οι ανισότητες θα διατηρηθούν, διότι αφού όλος ο λαός αγωνιζόταν την εποχή της χαμένης δεκαετίας του 2000, θα θεωρεί δίκαιο να κρατήσει τα λάφυρα του αγώνα του. Η υπεράσπιση οποιασδήποτε μορφής εργασίας, είναι ένα σόφισμα που δεν αντέχει σε 2 λεπτά κριτικής. Διότι αποδέχεται πως κάθε εργασία που δομήθηκε κατά το παλιό πρότυπο είναι κατά βάση δίκαιη και δικαιολογημένη. Άρα ή ζουσαμε σ’έναν δίκαιο κόσμο και δεν χρειάζεται να αλλάξουμε κάτι, ή κάποιοι είναι απλά πολύ κολλημένοι με τα προνόμιά τους.

Σε αυτό το σημείο κάθε κυβέρνηση θα είναι παγιδευμένη στις επιλογές της νέας αφήγησης. Ή θα δυσαρεστήσει τους “αγωνιστές” και θα αποκτήσει δυσαρεστημένους ψηφοφόρους, ή θα βρει μια διέξοδο σε μια κευνσιανου τύπου αναδιανομή μέσω των άνισων και τεμαχικών αυξήσεων των μισθών που όμως θα τους κρατάνε όλους λίγο πολύ σε μια κατάσταση ελεγχόμενης δυσαρέσκειας, λίγο πολύ σαν την αργεντινή δηλαδή. Για να συμβεί αυτό θα πρέπει να περάσει στη δραχμή ή να περιμένει πότε οι ευρωπαίοι θα δεήσουν να το κάνουν και οι ίδιοι. Και οι δύο προοπτικές δεν είναι ακριβώς μέσα στα γλυκά και τα λουλούδια.

Το καλύτερο όμως απ’ όλα θα είναι ότι η ίδια η αφήγηση της επαναστατικής αλλαγής και της αντίστασης στα χρόνια της νεοφιλελεύθερης λαίλαπας θα έχει σπείρει τους σπόρους της καταστροφής της. Διότι όλοι εμείς οι μικροαστοί με τις δάφνες των αγώνων μας, θα είμαστε αυτοί που θα πριονίσουμε το δέντρο της αλλαγής. Οι πρόσφατες διαμαρτυρίες των αργεντίνων στους δρόμους είναι δηλωτικές. Ζητάνε ελευθερία (εμπορίου), ελευθερία (στις συναλλαγματικές συναλλαγές), ελευθερία του τύπου (του αντίστοιχου μπομπολιστάν και του δολ), ειρήνη (με τους πιστωτές) και προβλεψιμότητα στη ζωή τους (δηλαδή μονεταρισμό). Ζητάνε φυσικά και καταπολέμηση της διαφθοράς που η κυβέρνηση δεν έχει προσφέρει (διότι είναι σχεδόν οι ίδιοι άνθρωποι που βρίσκονταν στην κορυφή της διαφθοράς στα χρόνια της νεοφιλελεύθερης λαίλαπας). Κι ύστερα μετά οι αφελείς αναρωτιόμαστε, πως γίνεται να μαζεύονται τόσες εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι και να ζητάνε την επιστροφή στο καθεστός εκείνο το οποίο τους έφερε στην κρίση. Πώς γίνεται να εμφανίζεται ξαφνικά ένα 10% του πληθυσμού που θέλει να ψηφίσει ένα ναζιστικό κόμμα? Τόσο εύκολα ξεχνάνε οι άνθρωποι? 

Όχι οι άνθρωποι δεν ξεχνάνε τόσο εύκολα. Ξεχνάνε κατά βάση βολικά. Κι όταν η νέα αφήγηση είναι δομημένη για να δημιουργήσει νέους μύθους ενός καλού λαού που αγωνίζεται, τότε είναι πολύ εύκολο να περάσεις στο επόμενο στάδιο και να βρεις ότι δεν υπάρχει τίποτα ιδιαίτερα κακό στην ελευθερία των καρτέλ του τύπου. Ειδικά όταν συνδυάζεται και με μια πολύ βολική ελευθερία στις συναλλαγματικές συναλλαγές, ακριβώς δηλαδή εκεί που αυτή τη μικρομεσαία τάξη τη συμφέρει να ποντάρει. Διότι και για αρκετούς αργεντίνους, δεν υπάρχει τίποτα κακό στο νέο iphone ή σ’ένα ταξίδι στην ευρώπη. Διότι η νέα αφήγηση δεν είπε ποτέ ότι αυτά ήταν μέρος του παλιού κόσμου που τους εξαθλίωσε. Είπε απλά ότι υπήρχαν κάτι κακοί τύποι που ήταν νεοφιλελεύθεροι και ήθελαν να ξεπουλήσουν τη χώρα στους ξένοι. Όπως εξίσου απλά περάσαμε από τη χούντα στη μεταπολίτευση λες και ξεχάσαμε πως τον πόλεμο στην ελλάδα τον κέρδισαν οι συνεργάτες των ναζί, ικανό κομμάτι των απογόνων των οποίων διαθέτει ακόμα τις περιουσίες των εβραίων ή των αριστερών που άρπαξαν τι καλές μέρες της εθνικοφροσύνης. 

Θα μου πεις ρε μεγάλε -στο σημείο που βρισκόμαστε- αυτά είναι καλλιγραφίες στον κώλο της μαιμούς. Δώσε μας 10 χρόνια ανάπτυξης και μετά ας γκρινιάζουν οι μαλάκες. Εδώ όμως είναι ο μικρός αστερίσκος που μας λέει ότι η ιστορία δεν επαναλαμβάνεται ως συνταγούλα. Υποψιάζομαι πως ακόμα και με το πιο φιλόδοξο σχέδιο ανταρσύτικης ανάκαμψης και ανάτασης της κοινωνίας, η πολυπόθητη δεκαετής ανάπτυξη δεν θα έρθει. Φυσικά δεν θα είμαστε το -8% το χρόνο, αλλά εδώ ακριβώς βρίσκεται και η δύναμη της παγίδας που μπορεί να σου στήσει μια αφήγηση. Διότι το λίγο χειρότερα μπορεί εύκολα να πεταχθεί στα σκουπίδια. Μια κοινωνία που δεν έχει καταλάβει ποιο είναι το πρόβλημα του να αλλάζεις κινητό κάθε χρόνο και αυτοκίνητο κάθε 5 που δεν έχει αντιληφθεί τι σημαίνει να σου καθαρίζει το σπίτι ένας προλετάριος χωρίς δικαιώματα ενώ την ίδια στιγμή θεωρεί πως η αμοιβή της εργασίας της είναι μονίμως και σταθερά δικαιολογημένη ανεξαρτήτως ύψους, μια κοινωνία που θεωρεί τον ραντιερισμό ύψιστη μορφή επιτυχίας, θα αντιδράσει πολύ γρήγορα στην μη επανάκτηση αυτών των κεκτημένων.

Και τότε θα αναρωτιόμαστε πάλι τι πήγε λάθος και τα έρμα μας ψοφάνε. Διότι αυτή είναι η ευτυχία της κατάρας των ανθρώπων της βολικής λήθης.

πηγή: τέκι